Berichten

BENG én MPG, is bouwen nog wel mogelijk

De eisen aan nieuwbouw worden steeds strenger. Naast BENG (Bijna Energieneutraal Gebouw) wordt ook de Milieuprestatie-eis (MPG) aangescherpt. Is bouwen nog wel mogelijk, vragen John Mak en David Anink van W/E adviseurs zich af in een artikel voor de Nationale Milieu Database.

Het antwoord is ja, dat kan, maar niet zonder nadenken. De interactie tussen energie en milieu maakt dat een focus op of alleen de energieprestatie- of alleen de milieuprestatie al snel tot een suboptimaal resultaat kan leiden. Een ontwerp- en realisatieproces met vanaf de start oog voor beide prestaties is gewenst.

Situatie BENG en MPG tot nu toe

Sinds de invoering van energieprestatienormering in het Bouwbesluit in 1995 heeft de nadruk bij duurzaam bouwen op de vierde pijler van het Bouwbesluit, Energie, gelegen. Onhaalbaar geachte eisen bleken elke keer weer haalbaar. De komende eis bleek steeds de trigger voor de markt, met nieuwe producten en energieconcepten en gebouwontwerpen.

In januari 2013 is er een eis bijgekomen, de milieuprestatie-eis (MPG). Hiermee is de vijfde pijler, Milieu, ingevuld. In eerste instantie betrof het alleen de aanlevering van een MPG-berekening bij de omgevingsvergunningsaanvraag van woon- en kantoorgebouwen. Sinds januari 2018 is er ook de maximaal toelaatbare waarde van 1,0. Deze eis bleek echter dusdanig makkelijk haalbaar dat de gebouwen eigenlijk altijd voldoen.

De druk komt op de ketel

Binnen enkele jaren heeft duurzaamheid, met de aandacht voor klimaat en circulariteit/grondstoffen, een niet te negeren positie verworven. Er staan 2 relevante ontwikkelingen op stapel. Eén met betrekking tot BENG, de andere met betrekking tot MPG.

Vanaf 1 juli 2020 gaan er voor het bepalen van de energieprestatie voor bijna energieneutrale gebouwen (afgekort BENG) drie eisen gelden:

  1. De maximale energiebehoefte in kWh per m2 gebruiksoppervlak per jaar
  2. Het maximale primair fossiel energiegebruik, eveneens in kWh per m2 gebruiksoppervlak per jaar
  3. Het minimale aandeel hernieuwbare energie in procenten

De invulling van de BENG-eisen is onderwerp van veel onderzoek en discussie, en moet in de loop van 2019 door het Rijk worden vastgesteld.

Naar verwachting 2021 zal de MPG-eis van 1.0 aangescherpt worden. Dit onder andere omdat de MPG als belangrijk instrument wordt gezien om de circulaire bouw te stimuleren. Wat sommigen zorgen baart is dat BENG en MPG min of meer als communicerende vaten werken. Om aan de BENG-eisen te kunnen voldoen worden zijn bijvoorbeeld extra isolatie, grotere installaties of meer zonnepanelen nodig, wat er toe leidt dat de MPG hoger wordt. Maar ook als men de energie van buiten het gebouw haalt heeft dit gevolgen voor de MPG. Als bij warmtelevering gebruikt gemaakt wordt van fossiele bronnen zal dit met extra zonnepanelen gecompenseerd moeten worden om aan BENG3 te kunnen voldoen. Ook wordt bij externe levering een forfaitaire waarde per kWh elektriciteit of MJ warmte meegerekend. Bij een scherpere MPG-eis kan dit alles tot problemen gaan leiden.

Is het allemaal nog wel haalbaar?

Als bij het ontwerpen alleen rekening wordt gehouden met het behalen van de energie-eis, dan kunnen er inderdaad problemen ontstaan met de MPG-eis. Maakt men aan het eind van het ontwerpproces nog snel even de obligate MPG-berekening, dan zal die wel eens te hoog kunnen uitvallen. Even snel wat andere materialen kiezen biedt dan vaak onvoldoende soelaas. Gaat men vanaf de begin van het ontwerpproces met oog voor zowel de energie- als de milieuprestatie aan de slag, dan zullen de problemen veel minder snel ontstaan. Een integrale benadering is nodig. Energie en Milieu zijn veelal communicerende vaten, zoals de afbeelding laat zien.

Met het bovenstaande in het achterhoofd wordt bij het vaststellen van de nieuwe eisen gezocht naar de balans tussen stimulerende eisen en haalbaarheid in de praktijk. De BENG-eisen liggen inmiddels vast en voor de MPG-eis heeft Stichting Bouwkwaliteit een onderzoek laten uitvoeren door W/E adviseurs. In dit onderzoek zijn de te verwachten MPG-scores van de komende nieuwbouw van woningen en woongebouwen en kantoorgebouwen in beeld gebracht. Dit inzicht zal door het ministerie van BZK gebruikt worden bij het vaststellen van een optimale MPG-grenswaarde in het Bouwbesluit.

De basis bij dit onderzoek vormde 9 referentie woon- en kantoorgebouwen, die representatief worden geacht voor de Nederlandse nieuwbouw. Bij alle gebouwen was gasloos en het voldoen aan de toekomstige BENG-eisen (eisen juni 2019 en volgens NTA 8088) het uitgangspunt. De bijbehorende materialisatie is gebruikt om MPG-berekeningen te maken. Een zeer goede schilisolatie is als standaard uitgangspunt aangehouden om aan de BENG 1-eis te voldoen: triple beglazing en RC-waarde vloer/gevel/dak is respectievelijk 5/7/8 m2K/W.

Vervolgens is op elk referentiegebouw een groot aantal varianten opgesteld. Hierbij is gevarieerd op vormfactoren (m2 BVO, de verhouding geveloppervlakte/m2 BVO en de verhouding open/dichte gevel) en materialisatie (bouwmethode, materiaalkeuze, energieconcept). Ook vele combinaties zijn bekeken. Uiteindelijk zijn ruim 1000 woningen en woongebouwen en bijna 500 kantoorgebouwen met het gevalideerde rekentool GPR Bouwbesluit doorgerekend.

Meer dan 95% van alle varianten voldoet aan huidige MPG-eis


De resultaten van de doorrekeningen zijn uitgezet in een frequentieverdeling. Deze is verbeeld in de vorm van een boxplot, waarbij bepaalde percentielwaarden als markeringspunt zijn aangehouden. De 5e-percentiel is het punt in de frequentieverdeling waarbij 5% van de gebouwvarianten een lagere MPG-score heeft en 95% een hogere. De 50e-percentieel is de mediaan (oranje streep), waarbij 50% van de gebouwvarianten een lagere score heeft en 50% een hogere.

In de figuur is te zien dat de mediaan bij woningen en woongebouwen 0.58 is, en bij kantoorgebouwen 0.81. Vergeleken met de woningen en woongebouwen zijn de MPG-scores van kantoorgebouwen over het gehele bereik ruim 0.20 hoger. Eén van de verklaringen is de kortere default gebouwlevensduur, 50 in plaats van 75 jaar. Bij vergelijking van de scores met de huidige grenswaarde 1.0 (in figuur aangeduid met de blauwe stippellijn) dan blijkt dat ook het grootste deel kantoorgebouwen aan de eis te voldoen.

Bij de gebouwvarianten, die de grenswaarde 1.0 overschrijden, blijkt sprake te zijn van een combinatie van meerdere ongunstige keuzes. Bijvoorbeeld een klein BVO, relatief veel gevel per m2 BVO (niet compact ontwerp), een niet duurzame materialisatie en warmtelevering op basis van fossiele bronnen. Er zijn dus ook meerdere optimalisatiemogelijkheden. Bij een ongunstige variatie op één of meerdere parameters, is de toename in MPG bij de andere parameters meestal voldoende te compenseren.

MPG-scores van alle woningen, woongebouwen en kantoren.

Conclusies

Met de MPG is de pijler Milieu in het Bouwbesluit ingevuld. Dit naast de al veel langer geoperationaliseerde pijler Energie. De huidige MPG-grenswaarde van 1.0 blijkt zonder extra aandacht haalbaar. Die situatie gaat veranderen doordat extra bouwkundige en installatietechnische voorzieningen nodig zijn om te voldoen aan de komende BENG-eisen. Deze extra voorzieningen hebben veelal een ongunstige invloed op de MPG. Daarnaast heeft het Rijk het voornemen om de MPG-eis aan te scherpen, om zo duurzaam en circulair bouwen te stimuleren.

Gelukkig blijken MPG-scores (ruim) onder 1.0 ook onder het nieuwe BENG-regiem goed haalbaar. De negatieve invloed van één of meerdere ongunstige ontwerpkeuzen blijkt goed te compenseren met een gunstige keuze bij andere ontwerpparameters. Dit gaat echter verder dan even een ander product kiezen. Belangrijk is dat men vanaf de start van het ontwerpproces de consequenties voor de MPG in de gaten houdt om tijdig bij te kunnen sturen. Gezien de interactie met de energievoorzieningen, is hierbij een integrale benadering wenselijk.

De toenemende interactie tussen Energie en Milieu maakt duidelijk dat de pijlers in samenhang bekeken moeten worden. Het gaat bij beiden om de duurzaamheidsconsequenties van ontwerpkeuzen. Het maakt daarbij niet uit of een kg CO2veroorzaakt wordt door de keuze voor een energieconcept of een gevolg is van een materiaalkeuze. Er is voor zo’n integrale werkwijze al een methode beschikbaar, de DuurzaamheidsPrestatie Gebouw (DPG). Deze methode drukt de resultaten van de energie- en de milieuprestatieberekeningen uit in één prestatie. De DPG, ingebouwd in GPR Gebouw, maakt het voor ieder mogelijk om gericht te ontwerpen met het oog op een minimale DuurzaamheidsPrestatie.

Meer informatie over MPG en BENG

Voor meer informatie over dit onderwerp kunt u contact opnemen  met senioradviseurs John Mak en David Anink van W/E adviseurs.

Dit artikel verscheen ook bij de Nationale Milieudatabase.

W/E adviseurs geeft workshop circulariteit tijdens leernetwerkdag

Overheden zetten volop in op klimaatneutraal en circulair inkopen. Maar wat levert dit eigenlijk op voor uw organisatie? En hoeveel grondstoffen en CO2 bespaart u met uw project? Op de leernetwerkdag van PIANOo en RWS op 26 september kunt u onder meer deelnemen aan een rondetafel gesprek over de CirculariteitsPrestatie Gebouw, een meetinstrument dat is ontwikkeld door W/E adviseurs.

Op deze leernetwerkdag staat het ochtendprogramma in het teken van impactmeting. In de Reehorst in Ede krijgt u een introductie in de verschillende mogelijkheden en verdiept u zich in de instrumenten tijdens één van de workshops.

Impact meten

Het meten van impact is een belangrijke succesfactor voor klimaatneutraal en circulair inkopen. Want hoe kunnen we immers optimaliseren, verantwoorden en intern draagvlak creëren als we niet weten of onze inzet ook het gewenste effect heeft? Onderzoeker Michiel Zijp (RIVM) geeft een korte introductie over de verschillende mogelijkheden en momenten waarop u duurzaamheid kunt meten. Daarna kiest u uit één van de 10 workshops waarin de verschillende meettools centraal staan.

Sessie W/E over CirculariteitsPrestatie

W/E adviseurs verzorgt de workshop over CirculariteitsPrestatie Gebouw (CPG), een tool die voortborduurt op de DuurzaamheidsPrestatieGebouw (DPG). De DPG is onderdeel van GPR Gebouw en is één van de onderdelen die bijdragen aan het meetbaar maken van de CPG.

Meer informatie

Meer informatie en aanmelding: zie hier.

 

Nieuwe beoordelingsrichtlijn voor de MPG

Goed nieuws voor indieners van MPG-berekeningen: er is nu een nieuwe Beoordelingsrichtlijn. De BRL ‘MPG: vaststellen van de milieuprestatie van gebouwen’ is op donderdag 13 december gepresenteerd tijdens het symposium ‘Succesvol werken met de MPG’ van KIWA.

Houvast bij berekening

Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning moet er een correcte milieuprestatieberekening aangeleverd worden. Veel ingediende berekeningen blijken nu niet aan de eisen te voldoen. En het is jammer wanneer daardoor de berekening, en daarmee mogelijk de vergunning, afgewezen zou worden. De nieuwe beoordelingsrichtlijn (BRL K11005) van KIWA geeft u houvast. W/E adviseurs werkte mee aan de totstandkoming van deze richtlijn. Deze is vanaf nu beschikbaar.

De duurzaamheidsindicator MPG is een belangrijke katalysator in het transitieproces naar een duurzame, circulaire bouwcultuur. Wico Ankersmit van Vereniging Bouw- en Woningtoezicht was optimistisch gestemd over de toekomst van de Milieuprestatie Gebouwen. De MPG is er sinds 2013, en sinds dit jaar is er een prestatie-eis aan gekoppeld. Jos Verlinden (team circulaire bouweconomie bij het ministerie van BZK) gaf aan dat de rijksoverheid  start met de volgende fase van het Rijksbrede programma circulaire economie, namelijk de implementatie in de praktijk.  Daarnaast is het nodig dat er onder opdrachtgevers en bouwers meer draagvlak ontstaat voor duurzaam bouwen. ‘Het zou een intrinsieke wens moeten zijn’.

Spanningsveld tussen EPC en MPG ?

Dirk Breedveld van Stichting Bouwkwaliteit (SBK) constateert dat verduurzaming ook een toename van materiaalgebruik met zich meebrengt. ‘De EPC gaat over energie in de gebruiksfase, en de MPG om de milieubelasting van materialen in gebouwen. Om energiezuiniger te worden heb je steeds meer materialen nodig. Denk aan zonnepanelen of warmtepompen. Je moet dus op alle vlakken scherp zijn’.

De eerder door W/E adviseurs ontwikkelde DPG (DuurzaamheidsPrestatie Gebouwen) anticipeert op deze behoefte. Deze DPG op haar beurt  is onderdeel van de recent ontwikkelde en in de praktijk ingezette CPG (CirculariteitsPrestatie Gebouwen).

Toets-klare berekeningen

Ruud van Vliet , senior adviseur van stichting W/E adviseurs, ging in op de vraag wat er nodig is voor een milieuprestatieberekening die de toets bij de omgevingsvergunning verantwoord en soepel doorstaat. Van Vliet schetste het MPG-systeem, inclusief de nationale milieudatabase en hij ging in op gevalideerde rekentools en de informatie die nodig zijn voor de berekening.

Download de beoordelingsrichtlijn

De beoordelingsrichtlijn is binnenkort te vinden op de website van KIWA. Een handige checklist is te  downloaden vanaf de website van de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht.

Portfolio Items