Berichten

Nieuwe bouweisen vragen om integrale duurzaamheidsaanpak gemeenten

De eisen die de overheid stelt aan bouwwerken zijn in beweging. De energieprestatie wordt steeds verder aangescherpt en per 1 januari 2021 is BENG de nieuwe norm en vervangt daarmee de Energieprestatie Gebouw (EPG). Daarnaast is de Milieuprestatie van een Gebouw (MPG) geïntroduceerd, die binnenkort weer aangescherpt wordt. Was in het verleden het thema energie vooral leidend, door deze nieuwe eisen neemt de aandacht voor circulariteit en klimaatadaptatie enorm toe. Hoe vertaal je deze eisen als gemeente naar prestaties en hoe maak je ze werkbaar?

Veel beleid is nog gebaseerd op ambities van enkele jaren geleden. De ambities die in dat beleid zijn opgenomen zijn vaak vertaald naar prestaties. Hiervoor gebruiken veel gemeenten GPR Gebouw en soms ook BREEAM. De prestaties die in het beleid zijn vastgesteld blijken in veel gevallen achterhaald. Daardoor lopen beleid en uitvoering niet meer synchroon.

Actualisatie 

W/E adviseurs werkt voor meerdere gemeenten aan het actualiseren van het duurzaam bouwen beleid. We inventariseren welke successen er al zijn geboekt en hoe de huidige uitgangspunten zijn omschreven, maar ook hoe ze in de praktijk worden toegepast.

Van groot belang is het bepalen van prestaties die aansluiten bij de actuele ontwikkelingen. Voor GPR geldt dat een score van gemiddeld 7 niet meer voldoet aan het niveau van het huidige Bouwbesluit. Daarom vertalen we de huidige ambities naar mogelijke prestaties die daarbij horen. Ook betrekken we meerdere afdelingen bij het uitwerken van het nieuwe duurzaam bouwen beleid. Het geeft inzicht en levert een grotere betrokkenheid op van stedenbouwkundigen, projectleiders, vastgoedmedewerkers en vergunningverleners. Daarmee vergroten we de slaagkans van het beleid, omdat het breder gedragen wordt. Ook externe partijen, zoals woningcorporaties en ontwikkelaars die in de gemeente actief zijn, kunnen input leveren. Hun kennis is relevant, want zij hebben praktijkervaring waar veel van geleerd kan worden. Hun betrokkenheid bij de beleidsontwikkeling biedt daarnaast ook meer kansen voor het werkbaar krijgen van het beleid.

Integrale duurzaamheidsaanpak

De thema’s circulair bouwen, klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit worden steeds belangrijker. Het zijn thema’s die zich de komende jaren blijven ontwikkelen. W/E adviseurs is betrokken bij het ontwikkelen van een meetmethode voor circulair bouwen. Dit doen we samen met veel andere deskundigen die verenigd zijn het Platform CB23. 

Op dit moment is het al mogelijk om met behulp van GPR Gebouw een goede indicatie te krijgen van de mate van circulariteit van het gebouw. Met GPR Gebouw is het mogelijk duurzaamheid van gebouwen in rapportcijfers uit te drukken. Daarbij komen alle thema’s aan de orde die relevant zijn, zoals energie, materialen en hergebruik. Maar het instrument gaat ook in op thema’s zoals gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde. Daarmee ontstaat een integraal prestatieprofiel van een gebouw.

Het thema circulariteit is vertaald in 5 hoofdstrategieën:

  • benut het beschikbare
  • gebruik het hernieuwbare
  • beperk de milieubelasting van materialen
  • creëer voorwaarden voor een lange cyclus
  • creëer voorwaarden voor een toekomstige cyclus

Per hoofdstrategie is een relatie gevonden met deelscores van de GPR-berekening. Zo vinden we in de GPR-berekening het onderdeel circulair materiaal gebruik. En de MPG-score zegt iets over de milieubelasting van materialen. Door deze deelscores in te vullen in een eenvoudig rekenmodel ontstaat een score voor circulariteit. Dit model heet de Circulariteitsprestatie van een Gebouw (CPG) en drukt de mate van circulariteit uit in scores tussen 1 en 10.

Dit model biedt een uitstekend hulpmiddel bij het bespreekbaar maken van het thema circulariteit. Het levert een gemeenschappelijk beeld op en helpt bij het bepalen van accenten: meer richten op het gebruik van beschikbare materialen of vooral aandacht besteden aan de wijze waarop materialen worden verbonden met het oog op toekomstig hergebruik ervan? Dit zijn cruciale vragen die aan het begin van een ontwerpproces besproken moeten worden.

In diverse aanbestedingen hebben we de CPG als beoordelingscriterium opgenomen. Dit leidt tot interessante en uitvoerbare oplossingen. Daarmee biedt de CPG een mogelijkheid om het thema circulair bouwen in het beleid concreet te maken.

Picture created by freepik – www.freepik.com

Aan de slag met circulaire woningbouw

‘De MPG wordt één van de belangrijkste tools om te sturen op duurzaamheid’. Dat stelde Bas van de Griendt van Stratego Advies op 17 september tijdens de ZEN Platformbijeenkomst van het LenteAkkoord (Zeer Energiezuinige Nieuwbouw).

Tijdens deze bijeenkomst werd de brochure ‘Aan de slag met circulaire woningbouw’ ten doop gehouden. Aan deze brochure vol inzichten, praktijkvoorbeelden en praktische handvatten is meegewerkt door David Anink van W/E adviseurs.

Het eerste exemplaar werd uitgereikt door Helen Visser van Bouwend Nederland aan Esther ’t Hoen, projectleider circulaire bouweconomie directie Bouwen van het ministerie van BZK.

De MPG prestatie-eisen zijn in 2030 twee keer zo scherp als nu. En de verwachting is dat BZK in 2020 een beslissing neemt over het verplicht stellen van een materialenpaspoort. Dat levert ook een gelijk speelveld op, aldus Van De Griendt.

Andere manier van werken

Circulair bouwen vraagt ook om een andere manier van werken in de bouwketen. Nu ga je van Voorontwerp tot uitvoering, maar als je de uitvoerende partijen betrekt bij het meedenken van hergebruik kan het weleens zo zijn dat de beschikbaarheid van bepaalde materialen leidt tot een aanpassing van het ontwerp.

Dat liet ook Martijn Seegers van HEEMwonen zien in een presentatie. In Kerkrade, midden in het Limburgse krimpgebied, staan hoogbouwflats leeg. Materalen van een van de flats wordt hergebruikt voor de bouw van 3 experimentele en 15 reguliere woningen.

Urban mining

Michel Baars (New Horizon) hield een gloedvol betoog voor ‘urban mining’. Hij vertelde hoe hij beton weer terugbrengt naar zand, grind en cement en een oude steenfabriek heeft gekocht om oude bakstenen te gebruiken als grondstof voor nieuwe bakstenen. Afval is grondstof, maar het maakt eigenlijk niet uit wáár in de cirkel je als bedrijf begint met circulariteit, aldus Baars. Dat kan bijvoorbeeld ook demontabel bouwen zijn.

Net als Baars vond ook Noor Huitema van Copper8 dat circulariteit niet alleen om technische oplossingen gaat. Belangrijk is innovatie van het systeem. Gemeenten, corporaties en andere organisaties die uitvragen, kunnen hier grote stappen in zetten.

Niet alles hoeft in één keer circulair

Terug naar de brochure  ‘Aan de slag met circulaire woningbouw’. Daarin worden diverse stappen beschreven die je als elke gemeente, corporatie, projectontwikkelaar of architect kunt nemen. Een belangrijke tip daarin is ook: ga niet inééns voor 100 procent circulair. Kies een subthema en ga daarmee aan de slag. Bij een volgend project kun je dan weer een extra speerpunt kiezen.

Meer informatie

  • Download de brochure hier via de website van LenteAkkoord.
  • Meer informatie naar aanleiding van dit artikel bij David Anink, senioradviseur bij W/E.