Berichten

Op weg naar aardgasvrij: hoe krijgen gemeenten de bewoners mee?

W/E adviseurs vierde een feestje: vanwege het 40 jarig bestaan werden begin oktober deskundigen op het gebied van duurzaam bouwen van een aantal gemeenten uitgenodigd voor een terug- en vooruitblik. Belangrijke les daarbij: zorg voor een fusie van belangen en ga uit van de behoeften van de wijk.

John Mak, directeur/bestuurder bij Stichting W/E adviseurs en voorheen actief in de stadsvernieuwing in Rotterdam deelde de geleerde lessen uit de jaren ’70 en ‘80. In reactie op de cityvorming in veel grote steden, zoals de bouw van Hoog Catharijne in Utrecht, gingen mensen letterlijk de straat op.

De stem van het volk was dan ook niet te negeren bij de stadsvernieuwingsplannen. Oude verkrotte wijken moesten gerenoveerd worden. Samen met onder andere opbouw- en sociaal werkers trokken ambtenaren in de wijken in. Bewoners zaten samen met deskundigen uit de gemeenten in planteams.

‘Loket in de wijk’

De gemeente Rotterdam had letterlijk loketten in de wijk. Ambtenaren van alle betrokken afdelingen, de woningbouwvereniging en de bouwbedrijven waren dagelijks aanwezig en buurtbewoners konden daar terecht om hun wensen, klachten en problemen te bespreken. Deskundigen, zoals John Mak, vertegenwoordigden de bewoners bij de planvorming voor de renovaties. Op die manier werd het bewonersperspectief in de plannen ook meegenomen, zodat de aanpassingen aansloten op de behoeften van de bewoners.

In sommige steden zijn die loketten weer terug, zoals in Den Haag met haar ‘hou-van-je-huis-winkels’. Inmiddels zijn er 40 mensen van het Haagse team energietransitie toegevoegd aan deze loketten. Daarnaast is het belangrijk gebruik te maken van initiatieven uit de wijk. Bewonersavonden organiseren is niet genoeg. Sluit aan bij activiteiten in de wijk en de stad, zorg voor buurtfeestjes waar die deskundigen hun verhaal vertellen,  niet alleen in de eigen wijk, ook in andere wijken.

Ook Utrecht doet veel aan het informeren van bewoners en het ondersteunen van bewonersinitiatieven, met het loket JouwHuisSlimmer.nl. Er wordt veel  informatie gegeven: wat komt er aan, wat kun je nu al doen, bijvoorbeeld door het isoleren van je huis wat gaat dat kosten en welke subsidies en financieringsmogelijkheden zijn er?

Gert van den Elsen van de gemeente Tilburg benadrukte dat je draagvlak alleen kunt bereiken als je eerst werkt aan sociale cohesie in de wijk. ‘Dan pas kun je de energietransitie inbrengen’. Een belangrijke tip voor zijn collega’s  heeft hij ook: hou met gemeente, corporaties en ontwikkelaars regelmatig overleg. Zo kun je er voor zorgen dat een straat maar één keer open hoeft, in plaats van enkele keren voor verschillende werkzaamheden’.

Wijkambassadeurs

In Leiden zijn bewoners actief als wijkambassadeurs, er zijn wijkavonden en een ‘duurzaambouwloket’. Haarlemmermeer heeft veel resultaat bereikt met een ontzorgmodel ‘Winst uit je woning’. Zij organiseren gezamenlijke inkoopacties waar bewoners zich voor kunnen inschrijven. Zij selecteren de juiste partijen, bewaken de kwaliteit en zorgen voor aantrekkelijke korting. ‘Ontzorgen helpt’. Dit initiatief vind inmiddels landelijk veel navolging.

Rol van rijksoverheid

Gemeenten moeten de energietransitie uitvoeren, maar veel ondersteuning vanuit het Rijk ervaren de meeste gemeenten niet.  ‘Zorg voor regelgeving die de transitie mogelijk maakt in plaats van tegenwerkt’ zo luidde de verzuchting.

Kortom, alléén kunnen gemeenten het niet. Ze zouden graag geld en goede wetgeving zien vanuit het Rijk. Intussen word er hard gewerkt aan het draagvlak bij de bewoners. Zoals eigenlijk ook al in het Klimaatakkoord staat: bewoners kunnen meedenken en meedoen, aan de slag met lokale energie en met andere initiatieven.

Bewoners betrekken: we deden het al in de jaren ’70. Laten we ze ook nu echt meenemen en een rol geven in de verduurzamingsopgave in de wijken. Begin met luisteren, neem signalen serieus, los urgente problemen als eerste op. En zorg voor vertrouwen!

Laten we het gaan doen!

‘Corporaties zijn de startmotor achter de energietransitie’

Dit voorjaar hield het magazine Insights een interview met Thijs Kurstjens, senior adviseur corporaties bij W/E adviseurs. Onderwerp: de energietransitie en de rol van de woningcorporaties hierin. De corporaties hebben een grote woningvoorraad, en alleen daarom als spelen ze een prominente rol.

Download het interview

Warmteplannen: begin bij de basis!

Van het gas los: in het Klimaatakkoord is afgesproken dat alle gemeenten aan de slag moeten met warmteplannen per wijk. Wanneer wordt de wijk aardgasvrij en welke techniek komt daarvoor in de plaats? Dat hangt mede af van de warmtevraag.

Er is nog niet veel ervaring opgedaan met warmteplannen. De plannen zijn vooral gericht op de infrastructurele ingrepen die de warmtetransitie vraagt. Die ingreep is in belangrijke mate afhankelijk van lokale factoren: welke warmtebron is aanwezig?

Stadsverwarming of warmtepomp?

In het geval van stadsverwarming ligt het voor de hand hier op aan te sluiten. Daarmee is echter niet per definitie sprake van CO2-emissiereductie. Die hangt af van de wijze waarop het warmtenet wordt gevoed. In de meeste gevallen is dat met aardgas. Een alternatief is op dit moment WKO (WarmteKoudeOpslag) in combinatie met een warmtepomp of een warmtepomp die op ventilatielucht is gebaseerd. Ook dan zal de elektriciteit van duurzame oorsprong moeten zijn.

Warmtevraag verlagen

Belangrijk voor de klimaatdoelen is in de eerste plaats een verlaging van de energievraag. Hoe minder energie er nodig is, hoe beter. Dit kan met de CO2-routekaart. Met dit rekenmodel kan de warmtevraag in kaart worden gebracht én de meest haalbare route worden uitgestippeld naar een CO2-neutale gebouwde omgeving. De routekaart geeft veel inzicht in de energiebehoefte en verbetermaatregelen. Dat maakt het gesprek met belanghebbenden eenvoudiger, en uiteindelijk ook het organiseren van de juiste infrastructuur.

Routekaart in de praktijk

De CO2-routekaart biedt op begrijpelijke wijze inzicht in de stappen die mogelijk zijn om de gebouwde omgeving te verduurzamen. In Breda en Tilburg heeft W/E adviseurs CO2-routekaarten uitgewerkt voor het bezit van woningcorporaties. Voor de gemeente Heusden is de CO2-routekaart gebruikt om de kwaliteit van de gemeentelijke gebouwen in beeld te brengen.

Meer informatie over de inzet van routekaarten

Project SmartTrans biedt gemeenten routekaart naar aardgasvrije wijken

 

 

Liesbeth Spies: ‘Niet wachten met verduurzaming, maar doen wat kan’

Op het moment dat bekend wordt dat de regering de klimaatdoelen van 2020 niet gaat halen en daarmee niet tegemoet komt aan het Urgenda-vonnis, worden in diverse gemeenten en regio’s wél stappen gezet. Een van die regio’s is Holland Rijnland.

Holland Rijnland is een samenwerking van en voor dertien gemeenten. In Leiden kwamen vertegenwoordigers van deze gemeenten, woningcorporaties en andere betrokkenen eind januari bijeen om te bespreken hoe het gaat met de verduurzaming, welke hobbels er nog zijn en welke oplossingen daarvoor kunnen worden bedacht.

Concrete doelen voor 2025

Holland Rijnland wil in 2050 klimaatneutraal zijn, en heeft een paar jaar geleden tussendoelen gesteld voor 2025. Zo blijft er druk op de ketel. Bovendien: elke Nederlandse gemeente moet in 2021 een warmteplan hebben.

Energietransitie

Liesbeth Spies, voormalig minister en nu  burgemeester van Alphen aan den Rijn, heeft de energie-portefeuille in het dagelijks bestuur van samenwerkingsorgaan Holland Rijnland. In die hoedanigheid is ze dagvoorzitter van de bijeenkomst energietransitie huursector regio Holland Rijnland, met medewerking van stichting W/E adviseurs die eerder het rapport “Energietransitie huurwoningen in de regio Holland Rijnland; advies over samenwerking” opstelde.

Aardgasvrij

Tussen alle informatiesessies door constateert Spies desgevraagd dat ze verwacht dat Holland Rijnland haar doelen voor 2025 wél gaat halen. ‘We hopen voor de zomer duidelijkheid te hebben over de levering van warmte uit Rotterdam, en daar ben ik positief over’ stelt ze. Dit jaar staan ook zonne- en windparken op de rol, hierover hebben we overleg met de provincie Zuid-Holland’.

Doen wat kan

Intussen gaat Spies niet op haar handen zitten. ‘Hoewel we er nog niet absoluut zeker van zijn of we kunnen aansluiten op bestaande warmtenetten, gaan we niet afwachten. We pakken nú op wat er kan. Zoals inzetten op energiebesparing, op zonnepanelen op daken. Er is veel positieve energie aanwezig in de samenleving’. Ze wijst bijvoorbeeld op het plaatsen van zonnepanelen op andermans dak, een mogelijkheid die de postcoderoos-aanpak biedt.

Spies is enthousiast. ‘Netwerkbeheerder Liander wil betrokken zijn, gemeenten zijn momenteel ook op het terrein van duurzame mobiliteit hard bezig met het plaatsen van laadpalen voor elektrische auto’s, enzovoorts’. Al die positieve energie moeten we nu verzilveren, vindt Spies. ‘Door alle initiatieven die er nu zijn, wordt de sneeuwbal steeds groter. Lokale initiatieven zijn natuurlijk kleinschaliger dan het nationale Energieakkoord, maar we zien wel dat de kopgroep steeds groter wordt’.

Corporaties

Spies ziet ook een voortrekkersrol voor de woningcorporaties. Zij beheren ongeveer 30 procent van het woningbezit. Als zij verduurzamen, kan dat stimulerend zijn voor particulieren in een wijk waarin zo’n corporatie veel woningen heeft.

Feestjes vieren

‘We willen de kopgroep vergroten, en de bezemwagen verkleinen. Belangrijk is dat je aan de gang gaat en een feestje viert bij successen!’

 

Lees ook het verslag van de bijeenkomst Holland Rijnland aan de slag met energietransitie .

Download het rapport Energietransitie huurwoningen in de regio Holland Rijnland; advies over samenwerking

 

 

Holland Rijnland aan de slag met energietransitie in de huursector

Gemeenten, woningcorporaties en andere stakeholders in de regio Holland Rijnland zijn volop aan de slag met de energietransitie. Doel is in 2050 klimaatneutraal te zijn en er zijn stevige tussendoelen geformuleerd voor 2025.

Naar aardgasvrije warmte

De kennis over energietransitie bij de corporaties is aanwezig en zij werken structureel aan verduurzaming van hun woningvoorraad. Wel is er sterke behoefte aan regie rond de ontwikkelingen van een duurzame warmtevoorziening. Een gezamenlijke, regionale aanpak en visie hierop is nodig omdat de corporaties staan voor grote investeringsbeslissingen in de transitie van gas naar duurzame warmte.

Een belangrijke vraag die hierbij speelt is of de regio Holland Rijnland gekoppeld kan worden aan het warmtenet vanuit Rotterdam of Amsterdam. Veel is nog  onduidelijk en de corporaties lopen  tegen allerlei hobbels in de regelgeving. Voorbeelden zijn regels rond welstand die de toepassing van zonnepanelen soms belemmeren en de flora en faunawet die leiden tot vertraging bij isolatieprojecten.

Inspiratiebijeenkomst

Eind januari kwamen vertegenwoordigers van gemeenten, corporaties en andere stakeholders in Holland Rijnland bijeen in Leiden voor een inspiratiebijeenkomst. Daar werd onder meer het rapport “Energietransitie huurwoningen in de regio Holland Rijnland; advies over samenwerking” van stichting W/E adviseurs besproken.

In dit rapport zijn de resultaten van interviews met de bestuurders van alle woningcorporaties beschreven. Het rapport gaat in op de stand van zaken van de energietransitie bij de huurwoningen in de regio. Verder bevat het rapport een advies hoe samenwerking rond dit thema vormgegeven kan worden.

Deelsessies zonne-energie en aardgasvrije warmtevoorziening

Tijdens de bijeenkomst waren deelsessies georganiseerd over duurzame warmte, zon op daken, communicatie met huurders en als laatste over financiering en belemmeringen.

Na afloop toonde dagvoorzitter Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen aan den Rijn en lid van het dagelijks bestuur van samenwerkingsorgaan Holland Rijnland, zich positief gestemd over de toekomst. Ze noteerde veel initiatieven en zag kansen om het landelijke energieakkoord op lokaal niveau invulling te geven. ‘Laten we aan de gang gaan en onze successen vieren’.

Bekijk het rapport.

Lees ook het interview met Liesbeth Spies

 

Portfolio Items