Op weg naar aardgasvrij: hoe krijgen gemeenten de bewoners mee?

W/E adviseurs vierde een feestje: vanwege het 40 jarig bestaan werden begin oktober deskundigen op het gebied van duurzaam bouwen van een aantal gemeenten uitgenodigd voor een terug- en vooruitblik. Belangrijke les daarbij: zorg voor een fusie van belangen en ga uit van de behoeften van de wijk.

John Mak, directeur/bestuurder bij Stichting W/E adviseurs en voorheen actief in de stadsvernieuwing in Rotterdam deelde de geleerde lessen uit de jaren ’70 en ‘80. In reactie op de cityvorming in veel grote steden, zoals de bouw van Hoog Catharijne in Utrecht, gingen mensen letterlijk de straat op.

De stem van het volk was dan ook niet te negeren bij de stadsvernieuwingsplannen. Oude verkrotte wijken moesten gerenoveerd worden. Samen met onder andere opbouw- en sociaal werkers trokken ambtenaren in de wijken in. Bewoners zaten samen met deskundigen uit de gemeenten in planteams.

‘Loket in de wijk’

De gemeente Rotterdam had letterlijk loketten in de wijk. Ambtenaren van alle betrokken afdelingen, de woningbouwvereniging en de bouwbedrijven waren dagelijks aanwezig en buurtbewoners konden daar terecht om hun wensen, klachten en problemen te bespreken. Deskundigen, zoals John Mak, vertegenwoordigden de bewoners bij de planvorming voor de renovaties. Op die manier werd het bewonersperspectief in de plannen ook meegenomen, zodat de aanpassingen aansloten op de behoeften van de bewoners.

In sommige steden zijn die loketten weer terug, zoals in Den Haag met haar ‘hou-van-je-huis-winkels’. Inmiddels zijn er 40 mensen van het Haagse team energietransitie toegevoegd aan deze loketten. Daarnaast is het belangrijk gebruik te maken van initiatieven uit de wijk. Bewonersavonden organiseren is niet genoeg. Sluit aan bij activiteiten in de wijk en de stad, zorg voor buurtfeestjes waar die deskundigen hun verhaal vertellen,  niet alleen in de eigen wijk, ook in andere wijken.

Ook Utrecht doet veel aan het informeren van bewoners en het ondersteunen van bewonersinitiatieven, met het loket JouwHuisSlimmer.nl. Er wordt veel  informatie gegeven: wat komt er aan, wat kun je nu al doen, bijvoorbeeld door het isoleren van je huis wat gaat dat kosten en welke subsidies en financieringsmogelijkheden zijn er?

Gert van den Elsen van de gemeente Tilburg benadrukte dat je draagvlak alleen kunt bereiken als je eerst werkt aan sociale cohesie in de wijk. ‘Dan pas kun je de energietransitie inbrengen’. Een belangrijke tip voor zijn collega’s  heeft hij ook: hou met gemeente, corporaties en ontwikkelaars regelmatig overleg. Zo kun je er voor zorgen dat een straat maar één keer open hoeft, in plaats van enkele keren voor verschillende werkzaamheden’.

Wijkambassadeurs

In Leiden zijn bewoners actief als wijkambassadeurs, er zijn wijkavonden en een ‘duurzaambouwloket’. Haarlemmermeer heeft veel resultaat bereikt met een ontzorgmodel ‘Winst uit je woning’. Zij organiseren gezamenlijke inkoopacties waar bewoners zich voor kunnen inschrijven. Zij selecteren de juiste partijen, bewaken de kwaliteit en zorgen voor aantrekkelijke korting. ‘Ontzorgen helpt’. Dit initiatief vind inmiddels landelijk veel navolging.

Rol van rijksoverheid

Gemeenten moeten de energietransitie uitvoeren, maar veel ondersteuning vanuit het Rijk ervaren de meeste gemeenten niet.  ‘Zorg voor regelgeving die de transitie mogelijk maakt in plaats van tegenwerkt’ zo luidde de verzuchting.

Kortom, alléén kunnen gemeenten het niet. Ze zouden graag geld en goede wetgeving zien vanuit het Rijk. Intussen word er hard gewerkt aan het draagvlak bij de bewoners. Zoals eigenlijk ook al in het Klimaatakkoord staat: bewoners kunnen meedenken en meedoen, aan de slag met lokale energie en met andere initiatieven.

Bewoners betrekken: we deden het al in de jaren ’70. Laten we ze ook nu echt meenemen en een rol geven in de verduurzamingsopgave in de wijken. Begin met luisteren, neem signalen serieus, los urgente problemen als eerste op. En zorg voor vertrouwen!

Laten we het gaan doen!