Eigentijdse kwaliteitseisen scholenbouw

Artikel Scholenbouweditie 2016 Stedenbouw & Architectuur
Esther Roth (W/E adviseurs) en Marco van Zandwijk (Ruimte-OK)

foto aanbesteding met gpr gebouw rudolf-steiner-college 1Voor wie onderwijshuisvesting geen dagelijks werk is, is het soms moeilijk te doorgronden aan welke kwaliteitscriteria een onderwijsgebouw dient te voldoen. In de zomer van 2009 bracht toenmalig Rijksbouwmeester Liesbeth van de Pol het advies ´Gezond en goed- Scholenbouw in topconditie´ uit. Met dit advies riep de Rijksbouwmeester kabinet op om opdrachtgevers in staat te stellen betere scholen te bouwen. Eén van de aanbevelingen die zij deed had betrekking op een fundamenteel knelpunt in de scholenbouw: de sterk verouderde Programma’s van eisen.

Veranderingen in gebruik en technische mogelijkheden maakten het noodzakelijk opnieuw naar deze programma’s van eisen (en hun bekostiging) te kijken. Inmiddels zijn er diverse hulpmiddelen verschenen, die grotendeels een antwoord geven op de vraag van destijds. Meest gebruikt zijn GPR Gebouw, het PvE Frisse Scholen en de Kwaliteitskader(s) Huisvesting (PO en VO). In dit artikel worden deze toegelicht en vergeleken.

Hulpmiddelen nader vergeleken

Om met de meest gebruikte hulpmiddelen aan de slag te gaan is de daarvoor benodigde expertise niet altijd aanwezig binnen het schoolbestuur. Om Schoolbesturen hierin bij te staan en hen te laten zien hoe deze hulpmiddelen voor projecten in te zetten zijn is er vanuit de Green Deal Scholen in samenwerking met W/E adviseurs een vergelijking van de hulpmiddelen gemaakt. De uitkomsten zijn verwerkt in een leeswijzer welke inzicht geeft in de wijze waarop de hulpmiddelen in de praktijk worden gebruikt en maakt duidelijk hoe onderwerpen als duurzaamheid en gezondheid daarin zijn meegenomen.

GPR Gebouw beoordeelt de duurzaamheidsprestatie van het gebouw en wordt bij renovatie en nieuwbouw/ontwikkeling ingezet als ontwerpinstrument en communicatiemiddel tussen de betrokken partijen. Het schoolbestuur en de gemeente bepalen met de tool de huidige kwaliteit van het gebouw en stellen een gezamenlijke ambitie (GPR-score) vast. Het ontwerpteam zorgt ervoor dat deze ambitie in het ontwerp vorm krijgt. GPR helpt hen in dat proces om inzicht te krijgen in het effect van te maken keuzes op de prestaties. GPR is door de overheid erkend (duurzaam inkopen) en wordt veelvuldig ingezet in het aanbestedingsproces.

Het PvE Frisse Scholen wordt ingezet voor het formuleren van en communiceren over ambities en het maken van prestatieafspraken ten aanzien van de aanpak van het binnenmilieu (al of niet) in combinatie met energiebesparing. Het PvE Frisse Scholen is ontwikkeld door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) en werkt als een menukaart, samen met de adviseur dienen hierin keuzes te worden gemaakt. Net als GPR kan het worden meegenomen in het aanbestedingsproces. Om er zeker van te zijn dat de prestatie-eisen inderdaad worden geleverd heeft RVO.nl de Frisse Scholen Toets ontwikkeld.

Het Kwaliteitskader Huisvesting wordt gebruikt als sturingsinstrument voor integraal beleid en hulpmiddel voor lokaal overleg rondom meerjarige investeringsplannen. Het kan helpen de huidige kwaliteit van gebouwen te beoordelen zodat een integrale afweging tot sloop, renovatie, verduurzaming en-of nieuwbouw kan plaatsvinden. Het document geeft houvast voor het schoolbestuur en-of gemeente in zijn rol als opdrachtgever en helpt hem zich uit te spreken over de gewenste basiskwaliteit van de onderwijshuisvesting en de wijze waarop hij dit uitvraagt aan de markt.

GPR Gebouw prestatiebeeld van basiskwaliteiten, kwaliteitskader ingevoerd in referentieschoolgebouw

Afstemming duurzaamheidsonderwerpen

Om de duurzaamheidsonderwerpen uit de drie meest gebruikte hulpmiddelen op elkaar af te stemmen heeft W/E adviseurs deze onderling met elkaar vergeleken. De uitkomst van deze analyse is verwerkt in de meest recente bijlagen van het Kwaliteitskader Huisvesting. Daarmee ontstaat voor gemeenten en schoolbesturen meer verbinding en consistentie tussen de hulpmiddelen en de wijze waarop deze kunnen worden ingezet bij projecten. Ook wordt in één oogopslag duidelijk hoe de kwaliteitseisen van de verschillende hulpmiddelen zich tot elkaar verhouden. De analyse toont dat wanneer alle basiskwaliteits-eisen uit het Kwaliteitskader worden doorgevoerd voor nieuwbouw een zeer hoge score op het gebied van alle GPR thema’s wordt gehaald (zie figuur) en gemiddeld klasse B voor het PvE Frisse Scholen. Voor de bestaande bouw is niet één generieke analyse te maken, omdat de uitgangssituatie bij bestaande schoolgebouwen enorm uiteen kan lopen. Een monumentaal schoolgebouw uit de jaren twintig, kent daarbij een ander materiaal en energieverbruik dan een schoolgebouw uit de jaren tachtig.

Inzetbaarheid in planproces

De documenten hebben gemeenschappelijk dat zij in de verschillende fasen van het bouw- en ontwerpproces te gebruiken zijn. Dit in de initiatieffase waarin de ambities worden geformuleerd (oa. via het IHP en project specifieke programma’s van eisen), de contractfase waarin de prestatie-eisen worden gespecificeerd (contractstukken) of in de gebruiksfase op het moment dat de kwaliteit van een bestaand gebouw moet worden beoordeeld (nulmeting). Daarnaast kunnen de hulpmiddelen ook worden ingezet om het resultaat bij oplevering te toetsen. Het PvE Frisse Scholen en GPR gebouw werken beide met een waarderingssysteem, waarbij het bij GPR mogelijk is een gebouw onafhankelijk te laten certificeren. Het Kwaliteitskader huisvesting maakt een koppeling met de daarvoor benodigde investeringsmiddelen en liet daarvoor door de stichting BDB een financiële paragraaf opstellen. Door de kosten van een gewenst kwaliteitsniveau al vroeg in het keuzeproces te betrekken, wordt een integrale afstemming van ambities en budget op lokaal niveau mogelijk.

Subsidies

De overheid heeft tot september 2017 de Green Deal Scholen subsidie beschikbaar gesteld waarmee schoolbesturen extern advies kunnen inhuren over verduurzaming van hun schoolgebouwen. De subsidie bedraagt 50% van de advieskosten tot een maximum van € 3.500. Aanvragen kan via www.rvo.nl/gds.

Voor opwekken van duurzame energie kunnen scholen gebruik maken van de SDE+ of ISDE.

Actualisatie bouwwetgeving

Momenteel wordt gewerkt aan een stelselherziening van de huidige bouwwetgeving. Het doel is om te komen tot een nieuw stelsel met één consistente, bruikbare set aan regels, procedures en normen voor het in stand houden, bouwen en slopen van bouwwerken. Dit moet ruimte geven voor ontwikkeling en moet waarborgen bieden voor kwaliteit. Met de nieuwe omgevingswet zal er in 2019 ook een actualisatie van het nu geldende Bouwbesluit plaatsvinden. Daarin zullen twee belangrijke ontwikkelingen te zien zijn. Eisen aan de energetische prestatie van gebouwen worden verder aangescherpt volgens internationale afspraken om te komen tot (bijna) energieneutrale nieuwbouw (BENG) per 2020. Daarnaast zullen  voor meerdere gebouwfuncties straks bruikbaarheidseisen gaan vervallen. Dat wordt in de toekomst overgelaten aan de markt. Gewenste kwaliteit wordt daarmee niet langer door het rijk voorgeschreven maar meer een taak van opdrachtgevers en opdrachtnemers. Met de door het onderwijsveld ontwikkelde instrumenten voor de huisvesting, loopt het onderwijs in deze ontwikkelingen voorop. Prestaties ten aanzien van Gebruikskwaliteit, Toekomstwaarde en Gezondheid zijn daarin uitgebreid beschreven.

logo green deal scholenMeedoen?

De Green Deal Scholen is continue op zoek naar scholen en gemeenten die ervaring hebben opgedaan met het werken met één van de hulpmiddelen. We delen uw praktijkervaring en-of werkaanpak graag zodat anderen ervan kunnen profiteren.

We roepen u op deze met ons te delen om de hulpmiddelen verder te optimaliseren: info@GreenDealScholen.nl